Lược Sử Phật Giáo

Khi nh?n du?c nguyên tác ti?ng Anh t?p sách này t? m?t ngu?i b?n ? D?c g?i t?ng, tôi t? nói ngay v?i mình r?ng: "L?ch s? Ph?t giáo u? V?i ch?ng này trang sách thì ch? có th? là cu?i ng?a xem hoa thôi!"Nhung khi d?c qua t?p sách, tôi bi?t là s? dánh giá ban d?u c?a mình dã có ph?n nào hoi v?i vã, thi?u chính xác. Edward Conze qu? th?t dã làm du?c di?u tu?ng nhu không th? làm du?c là gi?i thi?u t?ng quát v? l?ch s? phát tri?n c?a Ph?t giáo b?ng m?t cách ng?n g?n nh?t có th? du?c, mà v?n thâu tóm du?c d?y d? nh?ng gì c?n thi?t.
M?c dù b?n thân là m?t Ph?t t?, Conze v?n luôn gi? du?c kho?ng cách khách quan c?n thi?t khi trình bày các v?n d? v? l?ch s? Ph?t giáo. Hon th? n?a, ngay khi d? c?p d?n các b? phái khác nhau, ông cung không bao gi? d? cho ngòi bút c?a mình nghiêng v? theo nh?ng khuynh hu?ng tu tu?ng mà mình dã ch?n. Và dây chính là y?u t? dã t?o du?c s? tin c?y c?n thi?t cho m?t tác ph?m có tính cách s? h?c nhu th? này.
Conze cung t?o du?c cho t?p sách c?a mình m?t c?u trúc r?t ch?t ch?. M?c dù v?i nh?ng s? ki?n khá dày d?c di?n ra trong hon 2.500 nam mà ch? v?i không d?y 150 trang sách Anh ng?, ông dã không làm cho ngu?i d?c ph?i choáng ng?p b?i s? d?n nén c?a chúng. B?ng m?t s? liên k?t khéo léo, ông dã trình bày t?t c? theo m?t cách khái quát nh?t mà v?n bao hàm du?c nh?ng chi ti?t c?t lõi c?n thi?t nh?t. Trong m?t ch?ng m?c nào dó, tôi có c?m giác liên tu?ng ngh? thu?t trình bày c?a ông nhu nh?ng nét ch?m phá d?c dáo c?a m?t nhà danh h?a th?y m?c. Nhung l?ch s? phát tri?n c?a m?t tôn giáo, nh?t là khi tôn giáo ?y là Ph?t giáo, không th? ch? bao g?m nh?ng s? ki?n, mà di?u c?n thi?t và th?m chí còn quan tr?ng hon n?a chính là các khuynh hu?ng tu tu?ng v?i s? hình thành và phát tri?n c?a chúng.
Và vi?c trình bày ng?n g?n nh?ng v?n d? vô cùng ph?c t?p, da d?ng, dôi khi r?t tr?u tu?ng này th?t không d? dàng chút nào. Ngu?i vi?t n?u không n?m v?ng t?t c? m?i v?n d? và tuân theo m?t phuong pháp trình bày h?t s?c khoa h?c, thì ch?c ch?n s? không tránh du?c s? l?c l?i trong khu r?ng tu tu?ng d?y bí ?n c?a Ph?t giáo. Conze dã làm du?c di?u khó làm, và th?m chí còn làm r?t t?t, khi ông gi?i thi?u h?u nhu t?t c? nh?ng khuynh hu?ng tu tu?ng l?n khác nhau trong Ph?t giáo, và nêu lên du?c s? khác bi?t co b?n nh?t c?a chúng.